Bolesne odejście...

Nikt z nas chyba nie zastanawiał się nad tym, jak poradzić sobie z traumą po stracie bliskiej osoby, stawić czoła trudnościom i odzyskać chęć do dalszego życia bez niej... niego....,dopóki nie znajdzie się w takiej właśnie sytuacji.

Śmierć jest naturalną koleją życia każdego z nas. Inaczej znosimy śmierć dziadków, inaczej wujostwa, jeszcze inaczej kogoś najbardziej bliskiego.

Najtrudniejsza, wręcz nie wyobrażalna staje się żałoba noszona po stracie dziecka. Śmierć dziecka jest dla rodziców odwróceniem naturalnego porządku świata. Nigdy nie spodziewamy się śmierci naszej pociechy. Chyba żadne z rodziców nie jest gotowe zaakceptować śmierć dziecka. Taka żałoba jest swego rodzaju ogromną, duchową raną, która mimo tego, iż z biegiem czasu zaczyna się goić, pozostawia blizny na całe życie.

Zdecydowanie gorzej znoszą żałobę po starcie najbliższej osoby dzieci. Reakcja dziecka na śmierć rodzica czy rodzeństwa jest niebywale ciężka, a tym samym różnorodna. Zazwyczaj jest to silny płacz, aczkolwiek wiele dzieci reaguje obojętnością na ten stan rzeczy, nie okazując żadnego wzruszenia. Ta rzekoma obojętność spowodowana jest z pewnością faktem, iż nie wie ono co się tak naprawdę stało. Dotyczy to zwłaszcza dzieci najmłodszych. Z całą jednak pewnością śmierć rodzica jest najczęstszą przyczyną depresji w późniejszym życiu dziecka. Spowodowane to jest brakiem bliskich więzi opartych na zaufaniu. Należy więc zapewnić takiemu dziecku poczucie bezpieczeństwa, by potrafiło zaakceptować odejście bliskiej osoby. Warto zadbać o proste i bezpośrednie wyjaśnienie tego, czym jest śmierć, aniżeli ukrywać ten fakt, czy też milczeć o tym. Ochrona dziecka przed konfrontacją z odejściem bliskiej mu osoby pociąga bowiem za sobą lawinę nieprzyjemnych skutków.

Jak pomóc takiemu dziecku?

Jeśli zauważmy, że nasze dziecko jest apatyczne, przygnębione przez dłuższy czas, udaje, że nic się nie stało, głośno siebie krytykuje mówiąc '' gdybym był grzeczny mamusia by nie poszła do nieba '', jest przemęczone, niewyspane, wycofuje się z kontaktów towarzyskich, nie zwlekajmy z reakcją. To wołanie o pomoc!

Wielu dorosłych popełnia błędy, unikając rozmowy z dzieckiem na temat zmarłego rodzica, nie dając mu zweryfikować własnych sądów oraz pogłębiając jego dezorientację na temat odejścia.

Umożliwmy dziecku wyrażenie emocji, pozwólmy na płacz, a jeśli to konieczne udajmy się do psychologa. Dotkliwy ból związany z żałobą nie trwa do końca życia. Nie znaczy to, że kiedyś wszystko będzie jak dawniej, Zawsze będziemy czuć pustkę po kimś, kto odszedł. W końcu jednak odzyskamy równowagę emocjonalną, i zaczniemy zajmować się sprawami codziennymi.

Dorośli przeżywający żałobę powinni przyjąć pomoc rodziny i przyjaciół. Jest to z pewnością jeden z najskuteczniejszych sposobów radzenia sobie ze smutkiem. Wielu osobom pomaga porozmawianie z kimś o swoich uczuciach. Jedno jest pewne, starta bliskiej osoby zmienia spojrzenie na to, co naprawdę ważne, zwłaszcza dla dorosłych borykających się z odejściem. Tak było w moim przypadku. Minęły dwa lata odkąd moja matka odeszła. Jej śmierć była niespodziewana. Od tamtej, trudnej dla mnie chwili, starałam się wykorzystać swój czas na przemyślenia, jakimi wartościami w życiu się kieruję, co jest dla mnie priorytetowe, a co drugorzędne.

Dzisiaj zdecydowanie mogę powiedzieć, że odejście matki jest niewyobrażalnym cierpieniem, dlatego drodzy Nastolatkowie, dbajmy o dobre relacje z rodzicami, dziękujmy im za dobro, za rady i mówmy częściej, że ich kochamy, bo któregoś dnia może być już za późno....

Tak samo to się ma do rodziców. Okazujmy dzieciom więcej zrozumienia, pozwalajmy na błędy i wspierajmy w dążeniu do celu.

Poruszając temat żałoby, warto przyjrzeć się zasadniczej różnicy między przeżywaniem żałoby przez dziecko a nastolatka, wkraczającego w dorosłe życie. Żałoba dla nastolatka jest bardzo bolesnym przeżyciem, gdyż człowiek taki znajduje się na pograniczu dwóch okresów – pomiędzy dzieciństwem, a dorosłością. Jego żałoba odbywa się na dwóch poziomach. Co to znaczy?

Na zewnątrz podobnie jak osoba dorosła, wewnątrz bardziej jak dziecko, dlatego niesienie pomocy jest również bardzo skomplikowane, nie wiemy jak dotrzeć do młodego człowieka. Śmierć nasila istniejące już problemy związane z okresem dojrzewania młodego człowieka. Jest to niewyobrażalnie ciężki czas dla nastolatka. Często przejawia zachowania bardzo ambiwalentne, gwałtowne zmiany nastroju i zachowania. Niejednokrotnie jest tak, że pragnie przejąć rolę osoby zmarłej, w tym również jej obowiązki, zwłaszcza, kiedy jest tej samej płci. Często spotyka się z ogromnym rozczarowaniem, kiedy okazuje się, że brak mu doświadczenia i silnej woli w dążeniu do swoich zamierzeń w tym kierunku. Jedno jest pewne, że żałoba to proces naturalny, w którym czas, sposób i intensywność przeżywania są bardzo osobiste, dla każdego inne. To, co oczywiste i konieczne to fakt, że żałobę musimy przejść, nie możemy tłumić swoich emocji, niezależnie od wieku.

Być czyjąś ostoją … czyli o pomaganiu słów kilka....

Święta Bożego Narodzenia to dla większości z nas najweselsze i najbardziej zaskakujący okres w roku. Bardzo cenimy sobie ich specyficzny klimat, który roztacza się na wiele dni przed i po 25 grudnia. Już z początkiem grudnia zaczynają się świąteczne przygotowania. Biegamy za gwiazdkowymi prezentami dla rodziny i znajomych, kupujemy przepiękne ozdoby świąteczne.

W całej tej bieganinie niejednokrotnie zapominamy o ludziach, którzy potrzebują pomocy. Ludziach, dla których los nie był łaskawy. A tymczasem wystarczy się rozejrzeć, by dostrzec, że w pobliżu nas mieszka właśnie ktoś taki.

Do czego zmierzam?

Może to właśnie okres świąteczny jest tym właściwym czasem do naszych przemyśleń na temat niesienia pomocy potrzebującym? Czy zastanawialiście się, ile osób w te święta nie zazna miłości, ciepła i życzliwości? Ci ludzie nie marzą o pięknym prezencie, dla nich ważniejsze jest, by znalazł się ktoś, kto podzieli się z nimi opłatkiem. Dla nas prosty gest, a tak wiele może zmienić w życiu osoby opuszczonej, biednej czy chorej.

Drodzy Nastolatkowie, zachęcam Was do niesienia pomocy. Zacznijcie od małych gestów. Szybko przekonacie się o tym, jak wielki czyn zrobiliście, pomagając komuś, kto tego naprawdę potrzebował. Nagrodą będzie uśmiech a często i łzy wdzięczności. Piękniejszych podziękowań nie trzeba.

Zastanówmy się nad tym, w jakich czasach przyszło nam żyć? W świecie, który kusi nas dostępnością dóbr materialnych, a media atakują ze wszystkich stron przekazem, że im więcej kupimy, tym szczęśliwsi będziemy. Nic bardziej mylnego!

Zamiast spędzać czas na aukcjach internetowych, zacznijmy coś robić w kierunku rozwoju osobistego. Dobrym pomysłem z pewnością będzie niesienie pomocy innym. Zaangażowanie w działalność społeczną doskonale wpisuje się w zaspokajanie potrzeb młodego społeczeństwa i przynosi wymierne korzyści. Angażując się w niesienie pomocy innym, z biegiem czasu przekonamy się, że to świetny sposób na uruchomienie naszych zasobów poznawczych w celu odnalezienia się w nowych, nieznanych nam dotąd warunkach. Decydując się na pomoc osobom starszym, którzy najczęściej potrzebują pomocy, szybko pozbędziemy się stereotypów dotyczących ludzi chorych czy niepełnosprawnych. Nie będziemy spoglądać na nich jak na ludzi niedołężnych i pozbawionych chęci życia. 

 

Wiem, co mówię. Przez trzy lata pracowałam jako opiekunka pana w sędziwym wieku – pana po amputacji obu nóg. Podziwiałam go za wytrwałość i brak jakiegokolwiek żalu do losu. Największym podziękowaniem dla mnie za niesioną mu pomoc, nie było wynagrodzenie, ale jego uścisk dłoni i słowa '' co ja bym bez ciebie zrobił ''. Czy może być coś piękniejszego?

Zachęcam Was modzi ludzie do niesienia pomocy osobom, które tej pomocy potrzebują.

Pamiętajmy, że dzięki niesieniu pomocy wzrasta w nas poczucie własnej wartości i kompetencji, czujemy większy szacunek do siebie. 

 

Sposobów na pomaganie jest wiele. Warto rozejrzeć się w najbliższym otoczeniu. Może są wśród nas osoby samotne, starsze, zaniedbane. Nasza pomoc może się dla nich okazać bardzo cenna. Jeśli brakuje nam czasu na znalezienie potrzebujących, a chcielibyśmy zrobić coś dobrego dla innych, skorzystajmy z wielu zorganizowanych akcji, które szczególnie uaktywniają się w okresie przedświątecznym. Warto pomyśleć również o najmłodszych. Z myślą o chorych dzieciach, które muszą pozostać w domu, a chciałyby mieć kontakt z kimś zaprzyjaźnionym, powstał portal www.marzycielskapoczta.pl. Do chorego dziecka można napisać list, wysłać kartkę ze swojej miejscowości, albo napisać coś ciekawego. Taki gest nie tyle urozmaici tym dzieciaczkom dzień, co utwierdzi w przekonaniu, że ktoś o nich pamięta.

Sposobów na niesienie pomocy jest mnóstwo, ważne że chcemy pomagać. Życzę Wam ogromu zaangażowania i jeszcze więcej wdzięczności ze strony potrzebujących. 

Cena negliżu

Dostęp do Internetu jest czymś oczywistym i koniecznym we współczesnym świecie. Nie potrafimy sobie chyba wyobrazić nastolatka nie mającego smartfonu. Telefonami komórkowymi dysponują już nie tylko nastolatkowie, ale coraz częściej dzieci w szkołach podstawowych.

Jaki jest nasz – rodziców stosunek do tego tematu. Prawdopodobnie już przyzwyczailiśmy się do tego, że nasze dzieci nie rozstają się z telefonami komórkowymi i nie wyobrażają sobie dnia bez dostępu do Internetu, uważając to za całkowicie normalne.

Czy wiemy jednak, co robią nasze dzieci w sieci?

Nikogo już zbytnio nie dziwi, że nastolatki już po kilku spotkaniach lub wymianie wiadomości tekstowych gotowe są opowiedzieć o sobie najdrobniejsze szczegóły ze swojego życia. Często nie zdają sobie sprawy z tego, że sytuacja wymyka się spod kontroli. Odważne rozmowy często sprowadzają się  do dyskusji na temat seksu. Sytuacja staje się szczególnie groźna, kiedy młode dziewczyny gotowe są na przesyłanie swoich nagich zdjęć znajomym z sieci, którzy często są oszustami podszywającymi się pod młode osoby. 

Wśród większości nastolatków obecne jest powszechne przekonane, że ciało jest ich głównym atutem. Popkultura podpowiada, że to ciałem należy osiągać sukces – i ciałem najłatwiej go osiągnąć. Nic więc dziwnego, że na wielu portalach społecznościowych w większości profili młodzieży są zdjęcia, które mają silny erotyczny podtekst.

Kiedy nadchodzi wreszcie refleksja i decyzja o usunięciu czegoś, czego się już usunąć nie da, wtedy pojawia się mega problem. Dopiero wtenczas dochodzi do nas, że skasowanie materiałów z macierzystego serwisu nie gwarantuje, że ktoś nie zdążył ich skopiować. Prędzej czy później wypłyną.

 

Wielu z nas z pewnością powie, że za naszych czasów" było inaczej. Z innych źródeł czerpaliśmy wiedzę na temat seksu, a część z nas w ogóle nie była przygotowana przez rodziców i szkołę do inicjacji. Czasy się zmieniły, współczesne nastolatki otwarte są na rozmowy o seksie. Nie widzą niczego złego w pokazywaniu swojej seksualności. Często decydują się na publikowanie swojej nagości w sieci. Czy aby na pewno mają na uwadze własne bezpieczeństwo? Często w głowach młodych dziewczyn pojawiają się nurtujące pytania:  A co jeśli odmówię wysłania swoich intymnych zdjęć? Będę uchodzić za zbyt pruderyjną, wstydliwą a może mało ciekawą dziewczynę?

I tutaj drodzy Rodzice, nasuwa się ciekawy temat asertywności seksualnej. To niewątpliwie jeden z najbardziej niedocenianych tematów w toku wychowania w rodzinie , a tym samym edukacji w szkole. 

Jak uczyć dziecko asertywności? Przede wszystkim powinno się tłumaczyć różnice między komunikacją uległą a asertywną, wskazywać na emocje i na potrzeby.

Nastolatkowie bardzo często działają pod wpływem emocji, są w okresie dojrzewania, tak zwanej  burzy hormonów, są też pewnie bardziej pobudzeni seksualnie i przez to łatwiej odpowiadają na tego typu propozycje. Konsekwencje sekstingu, z czego młodzi ludzie często w ogóle nie zdają sobie sprawy, mogą być dramatyczne.

Warto więc drodzy Rodzice porozmawiać o tym z dzieckiem, do czego gorąco zachęcam.

 

Bratnia dusza

Jak postrzegana jest przyjaźń w oczach młodego pokolenia? Z całą pewnością inaczej, niż kilkadziesiąt lat temu. W obecnych czasach, z łatwością przychodzi nam nazywanie kogoś przyjacielem. W środowisku nastolatków przyjacielem może być każdy dobry kumpel, czy koleżanka, z którą czujemy się dobrze. Wydaje mi się, że młodzi ludzie nadużywają tego słowa. Opierając się na własnym doświadczeniu mogę stanowczo powiedzieć, że przyjaźń w ogóle z biegiem lat nabiera większej wartości. Dopiero będąc osobą doświadczoną życiowo, można tak naprawdę zrozumieć istotę przyjaźni. Zachęcam Was drodzy Nastolatkowie do chwili refleksji nad istotą przyjaźni. W ciągu swojego życia spotykamy wielu ludzi, którzy mimo że chcą nazywać się naszymi przyjaciółmi, w rzeczywistości znikają w najmniej odpowiednim momencie, dokładnie wtedy, gdy naprawdę ich potrzebujemy. 

 

Prawdziwa przyjaźń polegać powinna na  głębokim przekonaniu, że cokolwiek w naszym życiu się  zdarzy, nie będziemy nigdy sami. Taka przyjaźń nie dopuszcza głosu wątpliwości. 

 

Co to znaczy?

Weźmy za przykład odnoszenie sukcesów. Jak zachowuje się prawdziwy przyjaciel?

Z całą pewnością potrafi cieszyć się z naszych sukcesów. Nie zazdrości czy zniechęca do dalszych dążeń. Potrafi wesprzeć nie tylko w złych chwilach, ale również w tych dobrych.
Przyjaźń to jest bardzo silna więź. Silniejsza od zmieniających się okoliczności. Jeśli my się rozwijamy, to ona się rozwija razem z nami.

Kolejnym aspektem jest zobowiązanie.

Pamiętajmy, że w prawdziwej przyjaźni nie ma miejsca na żadne zobowiązania. To, co robimy dla przyjaźni, powinno wychodzić prosto z serca, bez żądania rewanżu. Przyjaźń nie stawia warunków, nie opiera się na materialnych czy wymiernych korzyściach. Nie zależy od tego, kim jesteś, gdzie pracujesz, ile masz pieniędzy.

 

A co z krytyką? Jak się zachować wobec krytykującego nas przyjaciela?

Musimy zrozumieć, że krytyka z ust przyjaciela nie może być podszyta żadną złośliwością, chęcią oceny, czy wyeliminowania. Musi być dla nas czymś budującym. W przyjaźni musimy być otwarci również na szczere słowa, niezależnie czy zabolą czy sprawią radość, gdyż brak akceptacji na szczerość może być lękiem przed zobaczeniem prawdziwego obrazu siebie. Pozwólmy więc przyjacielowi na bycie szczerym, a wręcz – oczekujmy tego. Wszystkie niejasności i bolączki warto też wyjaśniać na bieżąco. W przeciwnym wypadku może nagromadzić się sporo wzajemnych pretensji, niedomówień i wystarczy kropla, która przeleje czarę, żeby ostro się pokłócić.

Bardzo istotne w przyjaźni jest zaufanie. Na czym ono polega? Nie wystarczy przysiąc sobie, że będziemy sobie ufać nawzajem. Zaufać komuś tzn. być pewnym tej drugiej osoby, wierzyć w jej słowa, liczyć na to, że nie będziemy musieli prosić się o pomoc, ta osoba nie może nas zdradzić, zawieść oraz okłamywać. Przyjaciel to ktoś na kogo możesz liczyć w najtrudniejszych chwilach życia, bo wiesz, że on tak samo może liczyć na ciebie.

Przyjaźń i potrzeba akceptacji stanowią fundamentalne potrzeby człowieka. Pomimo, iż z roku na rok obserwujemy brak umiejętności budowania trwałych relacji w związku, to właśnie przyjaźń nadal pozostaje cenną, poszukiwaną wartością.

Drodzy Nastolatkowie, czasy w jakich przyszło Wam żyć, są niezwykle trudne do stworzenia prawdziwej i długotrwałej relacji przyjacielskiej. Pogoń za pieniędzmi, wzajemna rywalizacja o ograniczone dobra, przyczyniają się do tego, że stajemy się wobec siebie bardzo nieufni. Postępujące procesy ekonomiczne, w których zysk jednego człowieka, odbywa się często kosztem drugiego, powodują niesprzyjające warunki do tworzenia udanych więzi przyjacielskich.

 

Tak więc, znalezienie prawdziwej przyjaźni w obecnych czasach jest niezwykle trudne. Jeśli już uda nam się znaleźć bratnią duszę, dbajmy o tą przyjaźń, nie pozwólmy jej zgasnąć. Niech szara rzeczywistość, czy pojawiające się problemy będą Was zbliżać do siebie.

A teraz odpowiedzmy sobie na pytanie, jak wyglądają nasze relacje z przyjacielem czy przyjaciółką? Czy jesteśmy jednym z tych szczęściarzy, którzy mogą bez cienia wątpliwości odpowiedzieć, że na swojego przyjaciela można  zawsze liczyć, tak jak nasz przyjaciel na nas?
 

Nad przepaścią

 Dlaczego czasem życie boli za bardzo i jak znaleźć drogę powrotną? 

Każdy z nas, bez względu na to, jak bardzo stara się zachować pozory siły, zna to dojmujące uczucie, gdy otaczający nas świat staje się nagle zbyt głośny, zbyt wymagający, a wszechobecna presja otoczenia zaczyna przypominać zaciskającą się pętlę, z której nie sposób się wyplątać bez pomocy z zewnątrz. Czasem to, co czujemy, nie jest tylko zwykłym „gorszym dniem”, jesienną chandrą czy chwilowym spadkiem nastroju, ale staje się przejmującym, paraliżującym poczuciem stania nad krawędzią głębokiej, mrocznej przepaści, pod którą widać jedynie przerażającą ciemność, ciszę i pustkę, a w rubryce „Świat Nastolatków” nie boimy się zadawać nawet najtrudniejszych pytań, dlatego dziś chcemy otwarcie porozmawiać o tym, o czym dorośli tak często mówią jedynie szeptem lub wcale: o kryzysach psychicznych, narastającym poczuciu beznadziei oraz o tym, że każda, nawet najbardziej stroma przepaść, ma gdzieś swój bezpieczny, drugi brzeg. Kiedy docierają do nas tragiczne informacje o kimś z naszego otoczenia, kto zdecydował się na ostateczny krok i odebrał sobie życie, wszyscy zostajemy z milionem pytań bez odpowiedzi, czując paraliżujący ból, szok i totalne niezrozumienie, ale warto zrozumieć, że zanim dojdzie do tej ostatecznej tragedii, młody człowiek zazwyczaj przemierza długą, samotną i wyczerpującą drogę, na której znaki ostrzegawcze są widoczne dla każdego, kto potrafi patrzeć sercem, a nie tylko oczami. Przyczyn takiego stanu ducha jest mnóstwo i absolutnie żadna z nich nie powinna być nazywana błahą czy nieistotną, ponieważ dla kogoś, kto dopiero uczy się zarządzać swoimi emocjami i budować swoją tożsamość, domowe burze, nieustanne konflikty z rodzicami, wychowywanie się w rodzinie niewydolnej wychowawczo czy bolesne, pierwsze zawody miłosne są jak potężne trzęsienia ziemi, które w jednej chwili burzą fundamenty poczucia bezpieczeństwa. Żyjemy w czasach niezwykle trudnych dla osób o podwyższonej wrażliwości, gdzie współczesny nastolatek bywa wystawiony na bezlitosną, publiczną ocenę rówieśników, a internet, fora i media społecznościowe, zamiast dawać realne wsparcie, stają się często miejscem wyrafinowanej manipulacji, gdzie w mrocznych zakamarkach sieci gloryfikuje się samookaleczanie, promuje „estetykę smutku” i tworzy niebezpieczną modę na autodestrukcję, która wciąga jak bagno. 

Często słyszymy w swoim otoczeniu, na korytarzach szkolnych czy w prywatnych wiadomościach zdania takie jak „wszystko straciło sens”, „jestem tym potwornie zmęczony i chcę tylko spać” albo „niedługo już nie będziecie mieć ze mną żadnych problemów” – musimy z całą mocą zrozumieć, że to nie są tylko dramatyczne frazy rzucane na wiatr, ale realne, rozpaczliwe wołanie o pomoc i prośba o to, by ktoś nas wreszcie zauważył, wysłuchał bez oceniania i poświęcił nam ten bezcenny czas, którego zabieganym dorosłym tak często brakuje. Jeśli zauważasz u samego siebie, że coraz bardziej izolujesz się od bliskich, tracisz zainteresowanie pasjami, które dawniej sprawiały Ci radość, a Twoja twórczość – wiersze, rysunki, posty czy playlisty – zaczęła krążyć obsesyjnie wokół tematu końca i śmierci, albo jeśli w przypływie rezygnacji zacząłeś rozdawać swoje cenne przedmioty znajomym, to wiedz, że są to czerwone flagi, których absolutnie nie wolno ignorować, bo są one sygnałem, że Twoja psychika kapituluje pod ciężarem lęku. Pamiętaj, że próby ucieczki od problemów poprzez substancje psychoaktywne, ryzykowne zachowania czy agresję skierowaną przeciwko własnemu ciału to tylko chwilowe, złudne zagłuszenie bólu, który w rzeczywistości wciąż tam jest i narasta, a prawdziwa odwaga i siła tkwią w przyznaniu się do własnej bezsilności i odważnym poproszeniu o wsparcie, ponieważ dorastanie to skomplikowany proces budowania własnej wartości, która pod żadnym pozorem nie zależy od Twoich ocen w szkole, wyglądu zewnętrznego czy liczby polubień pod zdjęciem na Instagramie. Często lęk przed życiem i wchodzeniem w dorosłość staje się tak paraliżujący, że młody człowiek rezygnuje z walki o siebie, ale musisz wiedzieć, że profesjonalna pomoc istnieje i sięganie po nią nie jest powodem do wstydu, lecz dowodem dojrzałości – psychoterapia, rozmowa z zaufanym nauczycielem, pedagogiem szkolnym czy anonimowy kontakt z telefonem zaufania 116 111 to liny ratunkowe, które potrafią wyciągnąć człowieka z najgłębszej, najczarniejszej ciemności, dając nową perspektywę. Twoje życie nie jest tylko Twoją prywatną sprawą, jesteś unikalnym i niezwykle ważnym elementem tego wielkiego świata, Twoje ukryte talenty, Twój śmiech i Twoja przyszłość mają ogromne znaczenie, nawet jeśli w tej konkretnej chwili czujesz się całkowicie niewidzialny, niepotrzebny lub odrzucony przez grupę. Reaguj natychmiast także wtedy, gdy widzisz, że Twój kolega lub koleżanka drastycznie się zmienia, staje się apatyczny, rezygnuje z życia towarzyskiego lub mówi o beznadziei, bo czasem jedno proste, szczere pytanie „co u Ciebie naprawdę się dzieje?” i poświęcenie komuś godziny uważnego słuchania może dosłownie uratować czyjeś istnienie i odmienić bieg historii. Nie musisz stawać nad tą przepaścią w samotności, pozwól sobie pomóc, zaufaj komuś dorosłemu, kto potrafi milczeć i słuchać bez wygłaszania kazań, i zawsze pamiętaj, że choć teraz nad Twoim życiem kłębią się gęste chmury i widzisz tylko nieprzeniknioną mgłę, to za nią wciąż znajduje się słońce i Twoja wielka szansa na życie, które z każdym dniem, przy odpowiednim wsparciu, będzie stawało się lżejsze, jaśniejsze i pełne chwil wartych przeżycia. Gdzie szukać pomocy? 116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (bezpłatny, 24/7) 22 484 88 01 – Antydepresyjny Telefon Zaufania Fundacji ITAKA 800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka